Savaş, Direniş ve Sanat

“Bak şu bebelerin güzelliğine / kaş destan göz destan / elleri kan içinde / Kör olasın demiyorum / kör olma da gör beni.”(1)

En yüksek teknolojilerin en vahşi amaçlarla kullanıldığı, spor olsun diye çocukların vurulduğu, Baal putuna kurban edildiği bu post-emperyal gericilik çağında savaşa, direnişe ve sanata dair hem çok şey söylenebilir hem de söyleneceklerin çoğu zaten türlü biçimlerde söylendiği için üretmek, yapmak, harekete geçmek elbette daha anlamlıdır. Pablo Neruda günümüzden göreli olarak çok daha umutlu bir dönemde şöyle demişti: “Şair, sazını al eline, ama önce sabah gazetelerine bak! “

Siyasal, ekonomik, tarihsel bir olgu olan savaş, mal edinme ve ürün fazlasına el koyma biçimlerinin ortaya çıktığı ilk sınıfsal bölünmelere kadar köklenmektedir. Daha önce küçük insan grupları arasındaki çatışmalar insanlığın genel ve baskın bir yönü değildir. O baskın yön doğaya karşı hayatta kalma savaşıydı. O halde diyebiliriz ki savaş, insanların doğuştan getirdiği bir öz-kötülükten kaynaklanmaz. Aksine tarihin bir döneminde savaş diye bir şey yoktu. Toplumların uzlaşamaz sınıflara bölündüğü bu çağ aşıldığında da savaş diye bir şey kalmayacaktır.

İnsanlığın sınıfsal, kültürel, cinssel bölünmüşlüğü yaklaşık olarak beş altı bin yıldır bir yandan sayısız savaşlara, kölelik, yarı kölelik ve ücretli çağdaş kölelik biçimleri altında korkunç acılara, toplumların, grup ve bireylerin oradan oraya savrulmasına, büyük kitle göçlerine vb yol açtı. Öte yandan ezilen sınıf ve tabakaların binbir görünüm altında siyasi, askeri, kültürel direnişlerine, örgütlenme arayışlarına, büyük isyanlara, toplumsal devrimlere tanıklık etti. Sözlü ve yazılı kültürün büyük bir bölümünde; efsane, destan, şarkı, şiir, öykü ve romanlarda savaş, direniş ve türlü arayışlar estetize edilerek kuşaktan kuşağa aktarıldı… Lenin’in sürgündeyken yazdığı “Sosyalizm ve Savaş” broşürünün kısa bir zamanda altı dile çevrilip elden ele, ülkeden ülkeye ulaştırılması, Birinci Emperyalist Paylaşım Savaşı’nın karanlığında dünyanın birçok yerinde felsefi, düşünsel, teorik katkıya duyulan ihtiyacı gösteriyordu. Öte yandan Marx ve Engels gibi Lenin de yazılarında sık sık ilerici, devrimci, gerçekçi yazarların eserlerine atıflar yapıyordu.

Ütopik olmayan sosyalist teorinin kurucuları, “tarihsel bakımdan gerici rol oynayan” hiçbir savaşı desteklemediler. Lenin de kanıtlar ve istatistikler eşliğinde, emperyalist saldırı ve savaşların bir takım dengesiz liderler ya da hükümetlerin “çılgınca arzuları ve hırsları” sonucu değil, üretimi görülmemiş ölçüde arttırıp sermayeyi merkezileştiren dünya çapındaki işbölümünün ve uluslararası tekellerin oluştuğu kapitalist aşamanın krizleri sonucu olduğunu anlatır. “Sosyalizm ve Savaş” broşürünün genişleyen teorik zemini, bugün de önemini koruyan “Emperyalizm-Kapitalizmin En Üst Aşaması” adlı incelemesidir.

Günümüzde kendilerine sınırsız sömürü; işgal ve öldürme hakkı tanıyan, burjuva demokrasisini ve kendilerinin şekillendirdiği uluslararası hukuku bile gereksiz bir yük olarak gören, beyaz üstünlükçü, teknolojiyi putlaştıran küresel bir oligarşinin yol açtığı acılar dünyanın her yerinden taşıyor. Yarı resmi bir nitelik taşıyan, internet, sanal para, gözetleme ve savaş teknolojileri üzerinde tekelleşen Palantir şirketinin yayınladığı 22 maddelik manifesto iyi incelenmelidir.(2)

Aslında burada aklıma, dünyanın Türkiye’sinde 12 Mart ve 12 Eylül sonrasında yaşananlar karşısında şair Gülten Akın’ın sözleri geliyor: “Olayların ozanı zorladığı günlerdeyiz (…) İnsana karşı bir görüşün uzantıları her yanı kaplarken, o hâlâ bir şey yokmuş gibi davranırsa, işini gamsızca sürdürürse ister istemez bu çağdaş görüşün geniş kapsamlı hizmetine girmiş olacaktır. (…) Şiir geldi sorumluluğa dayandı.”